Scottish Diary -1

थँक्स टु लॉंग वीकएंड... माणसांनी खचाखच भरलेल्या ब्रायटनच्या समुद्रकिनाऱ्याचा फोटो कोणीतरी ऑफिसच्या whatsappग्रुपवर पाठवला. तो फोटो पाहून त्या सगळ्या कोलाहलापासून दूरवर यायच्या निर्णय फारच योग्य असल्याची मनोमन खात्री पटली.
इंग्लंडमध्ये ऑगस्टचा शेवटचा सोमवार Late Summer Bank Holidayची सुट्टी असते. त्याला जोडून मंगळवारची सुट्टी टाकली आहे. या सोमवारनंतर English calendar मध्ये सुट्ट्यांचा दुष्काळ सुरू होतो, तो संपतो थेट डिसेंबरमध्ये ख्रिसमसमध्ये, २५ डिसेंबर ख्रिसमस आणि त्याला जोडून २६ डिसेंबर बॉक्सिंग डे असा. त्यामुळे ख्रिसमसपूर्वीची ही शेवटची सुट्टी घरात बसून काढायची नाही असं पक्कं ठरवलेलं. त्यात मूळचा शांतताप्रिय मुंबईकर (!) असल्यामुळे नेहमीच्या पॉप्युलर लोकेशन्सना जायचं नाही हे ठरवलेलं. मग स्कॉटलंडचा विचार डोक्यात आला. पुन्हा मुंबईकर जागा झाला आणि वेळेचं गणित सुरू झालं. उत्तर स्कॉटलंड अतिशय सुंदर, पण तिथे जायचं असल्यास जास्त वेळ लागणार (आयत्यावेळी विमानप्रवास महाग !), मग दक्षिण स्कॉटलंडकडे नजर गेली. आणि गूगल बाबांनी सुचवलेल्या अनेक ठिकाणांपैकी राजधानी Edinburgh पासून काहीच किलोमीटर अंतरावर वसलेला स्कॉटलंडचा East Lothian प्रदेश, म्हणजे स्कॉटलंडचा आग्नेय भाग दिसला. ट्रेनने जायला फक्त ५ ते ६ तास, समुद्रकिनारा. नेहमीप्रमाणे डोक्याचा कीस पाडला आणि एडिंबरापासून ट्रेनने अवघ्या २० मिनिटांवर असलेलं 'Dunbar' हे छोटंसं किनारी शहर नक्की केलं. तिकिटं, रहायची व्यवस्था अशा गोष्टी ठरवून काल सकाळी लंडनहून ट्रेनने प्रस्थान ठेवलं. ठिकाण थोडं आत असल्यामुळे दोन ट्रेन बदलून, त्यात West Coastच्या ट्रेन्स बंद असल्यामुळे आपली 'मध्य रेल्वे' आठवेल असा प्रवास करून काल दुपारी इकडे पोचलो.
ट्रेनमधून प्लॅटफॉर्मवर पाऊल ठेवल्यापासून हे टुमदार शहर इकडे यायचा निर्णय अत्यंत योग्य असल्याची प्रचीती देऊ लागलं. शांतता म्हणजे काय असते, निवांतपणा म्हणजे नक्की काय अनुभवतात हे येतायेताच कळू लागलं. Airbnbच्या कृपेने Deborah आणि Gordon या अतिशय अगत्यशील स्कॉटिश दाम्पत्याच्या घरात एक डबल रूम मिळाली आहे. त्यांनी अगदी प्रेमाने स्वागत केलं, घरातल्या गोष्टी दाखवल्या. रूममधून समोर दिसणारं त्यांचं छोटंसं गार्डन, आसपासची घरं, सकाळी धुक्याच्या आच्छादनात झोपलेलं Dunbar शहर आणि पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने येणारी जाग.... आयुष्य अशा काही क्षणांसाठी जगायचं असतं. आपण 'टुमदार' शब्द फक्त कुठल्यातरी गोष्टीत ऐकलेला असतो, किंवा कधीतरी एखाद्या गावात बघितलेला असतो. पण स्टेशनवरून हा टुमदारपणा 'अनुभवत' घरी आलो. Noddy या माझ्या आवडत्या ॲनिमेटेड सीरिजमधलं शहर वाटत होतं. आजूबाजूची झाडी, छोटेसे रस्ते, कधी पायवाटा आणि एक सूटकेस घेऊन चाललेल्या आमच्याकडे कुतूहलाने बघणारे तुरळक लोक ! मी शब्दांत वर्णन करेन तितकं कमी पडेल, फोटोची प्रत्येक फ्रेम लहान होईल इतकं फक्त डोळ्यांच्या वाईड अँगल लेन्सनेच बघावं, नव्हे अनुभवावं असं सौंदर्य आहे. चार दिवसांची सुट्टी पहिल्या सकाळीच सार्थकी लागली आहे असं वाटतंय.
नुकताच Deborahने दिलेला Cereals, कॉफी, फळं, जॅम, ब्रेड, बटर असा अफाट भरपेट नाश्ता केलाय. चला, आता आवरायला घेतो. दोघं समुद्रावर निघालो आहोत. तो एक अनुभव बाकी असूनही चार दिवसांची सुट्टी इथल्या पहिल्याच सकाळी सार्थकी लागल्यासारखं वाटतंय. आता समुद्रकिनाऱ्यावर गेलो की स्वर्ग फक्त दोन बोटं उरेल. तेव्हा या #ScottishDiaryची आणखी काही पानं भरतील. Till then स्कॉटिशमध्ये See ye efter (नंतर भेटूच)

कौस्तुभ
Dunbar, Scotland
२५-८-२०१९

Science fiction to reality

बहुधा एकविसाव्या शतकाच्या सुरुवातीचं कुठलं तरी वर्ष असेल. 'छात्र प्रबोधन' मासिकाच्या एका वर्षीच्या दिवाळी अंकात (बहुधा) जयंत नारळीकरांची एक विज्ञानकथा प्रसिद्ध झाली होती. किती वर्ष पुढच्या काळातली होती ते आठवत नाही पण भविष्यात घडणारी कथा होती ती. त्यात सुरुवातीला एक आजोबा आणि दोन नातू अशी पात्रं होती. आजोबा त्यांच्या लहानपणच्या गोष्टी सांगत असतात. 'मुंबई-पुणे प्रवासाला साडेतीन-चार तास लागायचे'. आज एक-दीड तास लागणाऱ्या प्रवासाला तेव्हा साडेतीन-चार तास का लागायचे याचं नवल त्या भविष्यातल्या नातवंडांना वाटतं. मध्यंतरी मुंबई-पुण्यादरम्यानच्या सुपरफास्ट 'व्हर्जिन हायपरलूप'ची घोषणा झाली तेव्हा, तसंच मे-जूनमध्ये मुंबई-पुणे इंटरसिटीच्या प्रवासाचा अर्धा तास कमी झाल्याची घोषणा झाली तेव्हा जयंत नारळीकरांच्या या विज्ञानकथेची प्रकर्षाने आठवण झाली होती. नारळीकरांच्या कथेतला तो दिवस फार दूर वाटत नाही.

आता पुन्हा याची आठवण व्हायचं आणखी एक कारण म्हणजे रिलायन्स जिओफायबरची घोषणा ! त्यातली घरबसल्या फर्स्ट-डे फर्स्ट-शो सुविधा जाहीर झाली आणि पुन्हा नारळीकरांची तीच विज्ञानकथा आठवली. त्याच कथेतला दुसरा उल्लेख आठवला. आपल्या काळातल्या आठवणींत रमून जाणारे तेच आजोबा नातवंडांना सांगतात, 'आम्ही थिएटरमध्ये जाऊन सिनेमा बघायचो'. लोकांचा समूह एका हॉलमध्ये जाऊन एकत्र सिनेमा बघतो ही कल्पनाच त्या कथेतल्या भविष्यातल्या नातवंडांना अचंबित करणारी होती.

काही शास्त्रज्ञ-विज्ञानकथालेखक द्रष्टे असतात हेच खरं ! (खरं तर ते द्रष्टे असतात म्हणूनच ते शास्त्रज्ञ-विज्ञानकथालेखक असतात असं म्हणायला हरकत नाही 🙂)

-कौस्तुभ

DigiLocker : Your Official Weightless Portable Locker For Your Official Documents

बाबांनी काही दिवसांपूर्वी भारत सरकारच्या 'Digi Locker' या app बद्दल सांगितलं होतं. याच्यात आपल्या official documents स्कॅन करून अपलोड करता येतात असं. नंतर डोक्यातून निघून गेलं पण काल रात्री हे app इन्स्टॉल केलं. नुसतं documents स्कॅन करून अपलोड करण्यापुरतं हे app मर्यादित नाही तर फक्त AADHAR नंबर च्या साहाय्याने अनेक महत्त्वाच्या identification documents online rertrieve करता येतात. यात आधार कार्ड, ड्रायव्हिंग लायसन्स, PAN, दहावी-बारावी मार्कशीट/पासिंग सर्टिफिकेट, गाडीचे पेपर्स या आणि अशा अनेक महत्त्वाच्या कागदपत्रांची डिजिटल प्रत साठवता येते.

या app चे फायदे/जमेच्या बाजू :

१. या documents प्रत्यक्ष बाळगायची आवश्यकता संपते हा सर्वात मोठा फायदा आहे.

२. आपल्या AADHAR नंबरने रजिस्टर करून महत्त्वाच्या डॉक्युमेंट्स साठवता येतात. या ऑफिशियल डिजिटल प्रती आहेत. त्यामुळे त्या 'खोट्या' (fake) असायचा प्रश्नच नाही. त्यामुळे सरकारसाठी यातले फेरफार, घोटाळे हे ट्रॅक करणं हे अतिशय सोपं काम झालंय आणि अशा गोष्टींना मोठ्या प्रमाणावर आळा घालायला आणि पारदर्शकता यायला मदत होते. (AADHAR हे फेल्ड प्रोजेक्ट आहे असं परवाच कुठेतरी फेसबुकला वाचलं. असं वाटणाऱ्यांना साष्टांग दंडवत)

३. भविष्यात अधिकाधिक सरकारी खाती/विभाग, खाजगी संस्था या योजनेशी संलग्न होतील, ज्याने प्रत्यक्ष कागदपत्र बाळगायची आवश्यकता कमी कमी होत जाईल.

४. सरकारी कामांतला किचकटपणा इथे नाही. हे app वापरायला अतिशय सोपं आहे.

या app मध्ये अजूनही सुधारणेला वाव आहे. पण Google Play store वर येणाऱ्या फीडबॅक्सना रिप्लाय दिला जात असल्याचं पाहून अतिशय आनंद वाटला. स्वतःचा आणि सरकारचाही ताप कमी करायला अशा उपक्रमांचा हातभार लागतो, यासाठी हे app सर्वांनी जरूर वापरायला हवं. 'आम्हाला ते ऑनलाइन वगैरे काही कळत नाही' असं म्हणणाऱ्या काका/काकूंनी आणि आजी-आजोबांनी एक गोष्ट लक्षात घ्यावी की दहा पंधरा वर्षांपूर्वी मोबाईल फोन सारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा दबकत दबकत वापर करणारे किंवा ते वापरायला बिचकणारे आपण आज फेसबुक आणि whatsapp अगदी सफाईने वापरतो, अगदी देवनागरीतही सफाईदारपणे टाईप करतो. दहा-पंधरा वर्षांपूर्वी कोणी हे तुम्हाला सांगितलं असतं तर तुम्ही त्याला वेड्यात काढलं असतंत. DigiLocker हे app ही काही वेगळं रॉकेट सायन्स नाही. कल्पना करा की तुमच्याकडे बँकेचा असा एक सुरक्षित लॉकर आहे ज्याच्यात तुम्ही सोन्या-चांदीऐवजी महत्त्वाच्या कागदपत्रांच्या सरकारमान्य सत्यप्रती साठवल्या आहेत. हा लॉकर उघडायला तुम्हाला बँकेत कुठलंही FD करावं लागत नाही, लॉकरचं भाडं भरावं लागत नाही आणि हा लॉकर वापरायला तुम्हाला बँकेत जावं न लागता जिथे असाल तिथे बसल्या बसल्या तुम्हाला हा लॉकर वापरता येतो. सामान्य माणसांनी वापरायचं तंत्रज्ञान हे वेगळं काही नसतं, दैनंदिन आयुष्यातल्या प्रोसेसेस पासूनच तंत्रज्ञानाच्या प्रोसेसेस बनत असतात. दैनंदिन आयुष्याशी रिलेट केलं तर तंत्रज्ञान हे वापरायला अतिशय सोयीचं आहे. त्याने आपलाच त्रास वाचतो. 😊

Kaustubh Dixit

१४ मार्च २०१९

पुणे

RIP Stan Lee

We all live in the world of routine life, experience its cruelty at every point and helplessly stare at it. At some point or the other we do feel the uncontrollable urge to get out of it but when the reality hits we realise that it's hardly possible. At this point we want to look up to something or someone. Someone who will fulfill our unfulfilled desires, someone who will punish the devils around and give the inner satisfaction, someone who will do the extraordinary things which we all want to do from heart but cant in reality. Hencr are born Angry Young Men and Superheroes.... We see our desires to punish the evil getting fulfilled through them... In short, a superhero is a far-from-materialisable incarnation of our own...

There was a man who created many of these superheroes, he brought them to our life. Despite being superheroes, he made them one of us by cursing them with the same day-to-day hurdles as we face, the same emotional problems we all go through, made them fight their inner battles while defeating their un-human enemies.... We all cheered with joy when Spidey defeated Goblin, we felt happy but had some feelings for Dr. Octavious when he died, we felt sad for Sandman, we pumped our fists when Hulk smashed Loki like a bunch of laundry clothes and many more countless others... Our dreams came true in the comics and later on the screen... From our routine world, he transported us to his own world, and later to a place called 'Marvel Cinematic Universe'...

The man who was at the root of all this, the man whose cameos we all enjoyed, has now gone to a world of no-return... Thank you Stan Lee, thank you far making us forget our miserable world, thank you for bringing out inner superpowers through a number of Superhero characrers.... Rest in peace Excelsior !

-Kaustubh

13-11-2018

'Suits' that suits well...

'Suits'चे ६ Seasons बघून झाले. Thanks to Amazon Prime (७वा Prime वर नाहीये). अनेक दर्जेदार इंग्रजी मालिकांमध्ये नक्कीच या मालिकेची गणना करता येईल. Gabriel Macht, Patrick J. Adams या दोन मुख्य कलाकारांनी सहाही Seasons उत्कृष्ट काम केलं आहे. Harvey Specter आणि Mike Ross खरंच कोणी असतील तर अगदी असेच असतील इतकं त्यांना जिवंत उभं केलं आहे. न्यूयॉर्कमधला एक सुप्रसिद्ध कॉर्पोरेट वकील असलेला Harvey, त्याची बेडर वृत्ती, प्रतिस्पर्ध्याला अजिबात दया न दाखवता चारीमुंड्या चीत करणारा त्याचा कणखरपणा, आणि हळूहळू पुढे येत गेलेली त्याची हळवी, भावनिक बाजू.... Gabriel Macht हार्वेच्या पात्राला पुरेपूर न्याय देतो.

तीच गोष्ट Mike Ross ची. दुसऱ्यांसाठी पैसे घेऊन परीक्षा देणारा, एकपाठी, तल्लख स्मृती असणारा Bike Messenger ते सहाव्या सीजनच्या अखेरीस New York Bar मध्ये स्वीकारला गेलेला Mike Ross… या पात्राला खूप कंगोरे आहेत. तो हुशार आहे, तल्लख आहे आणि तो संवेदनशीलही आहे. ही संवेदनशील आणि तत्वनिष्ठ वृत्ती त्याला अनेकदा अडचणीत आणते खरी पण त्यातून स्वतःच्या क्षमतेवर आणि इतर सहकाऱ्यांच्या मदतीने त्यातून पार पडतो. Mike च्या भूमिकेचा हा प्रचंड मोठा ग्राफ पॅट्रिक जे अॅडम्सने अतिशय सुंदररीत्या सहाही सीजन्स दाखवला आहे.

इतर सहकलाकारांबाबतीतही हेच… कणखर, matured, leader आणि तरीही संवेदनशील असलेली जेसिका पिअरसन (Gina Torres), आर्थिक बाबतींत चाणक्य असलेला पण आपल्या अतिभावनिक वृत्तीने अनेकदा स्वतःला आणि कंपनीलाही अडचणीत आणणारा तरीही एकनिष्ठ असलेला लुइस लिट् (Rick Hoffman),’ Awesome’ Legal Secretary असलेली, वेळप्रसंगी स्वतःला त्रास होऊनही प्रत्येक जवळच्या व्यक्तीला आधार, सल्ला देणारी आणि वेळोवेळी खडसावणारीही अशी प्रेमळ Donna Paulsen (Sarah Rafferty), आणि last but not the least म्हणजे Mikeचा खंदा आधार असलेली त्याची गर्लफ्रेंड/fiance आणि आपल्या कंपनीशी एकनिष्ठ असणारी अतिशय हुशार Paralleagal आणि कायद्याची विद्यार्थिनी अशी Rachel Zane (मेघन मार्कल)… प्रत्येक पात्राला यात स्वभावविशेष आहे आणि तो प्रेक्षकांसमोर अगदी नेमका, चपखल येतो. याशिवाय अधूनमधून येणारे Daniel Hardman, Jeff Malone, Katrina Bennette, Robert Zane, Trevor Evans अशी अनेक पात्र त्यांच्या स्वभाववैशिष्ट्यानुसार अगदी लक्षात राहतात. 

काही बाबतींत ही मालिका नक्कीच कमी पडते. सीजन ४ आणि ५ ला थोडी एकसुरीपणाकडे झुकते पण नंतर लगेच पकड घेते. नवीन प्रेक्षक सलग पाहतीलच असं नाही. संवादांतही तोचतोचपणा आहे. प्रत्येक पात्र एकसारखेच संवाद म्हणतं. ‘What are you talking about ?’, ‘Sh** the bed’, ‘Get your a** back’ या आणि अशा अनेक phrases जवळजवळ प्रत्येक पात्र वापरतं. पात्रापात्राप्रमाणे संवादांत विविधता नाही. कदाचित कायद्याच्या बाजूने कथेतही चुका असू शकतील. शिवाय मुख्य पात्रांव्यतिरिक्त त्याच कंपनीतली पात्र फार काही interfere करत नाहीत हेही जरा खटकतं, कारण कॉर्पोरेट क्षेत्रातल्या अटीतटीच्या लढाईत कुणीच कुणाचे पाय खेचायला मागेपुढे पहात नाही.

पण एकंदरीत खिळवून ठेवणारी मालिका आहे. Mike वर कोर्टात केस चालू असते तो भाग किंवा Mike ला NY Bar मध्ये स्वीकारलं जाण्याचा भाग किंवा Daniel Hardman बरोबरची कॉर्पोरेट लढाई हे भाग अतिशय उत्कंठावर्धक झाले आहेत.

Suits मध्ये आवडलेली आणखी एक उल्लेखनीय गोष्ट म्हणजे एकनिष्ठता. आपल्या कंपनीला Suits च्याच भाषेत सांगायचं तर ‘Heart, Sweat, Blood and Soul’ देणारी पात्र विशेष भावली.

तुमच्यासमोर काहीही समस्या असो पण इच्छाशक्ती असेल त त्यावर काही ना काही उपाय सापडतोच ही फार मोठी गोष्ट Suits शिकवून जाते. आणि म्हणूनच Corporate Law World मधली अटीतटीची लढाई दाखवणारी अशी मालिका ७-८ सीजन्स होण्याइतकी लोकप्रिय होते !

“What are your choices when someone puts a gun to your head ? You do what they say or they shoot you, Right ?

WRONG. You take the gun, or you pull out a bigger one. Or, you call their bluff. Or, you do any one of a hundred and forty six other things.”

अशा भारी quotes मुळे Suits खास आवडून जाते ! 😊

-कौस्तुभ दीक्षित

२४ मार्च २०१८